نویسنده متن: علیرضا مفتخری مظاهری

قانون‌گذار ایران در قانون مجازات اسلامی 1370 صریحاً به قاعده درأ نپرداخته بود اما در ماده‌ی 120 و 121قانون مجازات اسلامی 1392در بحث سقوط مجازات‌ها‌، به صورت مستقل به آن پرداخته .

قاعده درا یعنی اینکه زمانی که قاضی به مجرم بودن یا نبودن کسی شک و یا تردید کرد اصل رو بر این می گذارد که فرد مجرم نیست چون طبق قاعده تدرالحدود بالشهبهات با شک و تردید نمی توان حکم به محکومیت فرد داد.در تقسیم‌بندی شبهات گفته شد که گاهی شبهه در عنصر مادی ، گاهی در عنصر معنوی و در مواردی نیز در عنصر قانونی جرم مطرح می‌شود. چنانچه قاعده‌ی درأ بر مبنای شبهه در عنصر مادی یا معنوی باشد این قاعده هیچ رابطه‌ای با برائت ندارد؛ زیرا اصل برائت منحصرا برای برداشتن تکلیف است؛ آن هم در زمانی که حکم واقعی الهی مجهول باشد؛ اما اگر جریان قاعده‌ی مورد بحث بر اساس شبهه در عنصر قانونی جرم باشد، با قاعده‌ی برائت وحدت مجرا پیدا می‌کند.

قانونگذار در خصوص قاعدة درأ در مادة 120 قانون مجازات اسلامی چنین مقرّر می‌کند: «هرگاه وقوع جرم یا برخی از شرایط آن و یا هر یک از شرایط مسئولیّت کیفری مورد شبهه یا تردید قرار بگیرد و دلیلی بر نفی آن یافت نشود، حسب مورد جرم یا شرط مذکور ثابت نمی‌‌شود».

ماده ۱۲۱ قانون مجازات اسلامی: در جرایم موجب حد به استثنای محاربه، افساد فی ‌الارض، سرقت و قذف، به صرف وجود شبهه یا تردید و بدون نیاز به تحصیل دلیل، حسب مورد جرم یا شرط مذکور ثابت نمی ‌شود.

در متن ماده
۱.محاربه
۲.افساد فی الارض
۳.سرقت
۴.قذف

سوالات احتمالی:

اگر مقام قضایی در این چهار مورد،هر کدام از آنها شک و تردید براش وجود داشت باید  بعد از  تحقیق و تفحص نظر دهد و اگر غیر این ۴مورد بود می بایستی حکم به برائت دهد.

در ماده در خصوص زنا و لواط صحبتی نشده  است. این جرایم جزو جرایم حدی هستند. البته قانون در اینجا به خاطر آبرو مسلمان دستور تفتیش و تفحض نمی دهد و حکم به برائت می دهد.

نکات:

در صورت وجود ۴ جرمی که در ماده هست تحصیل دلیل و تحقیق و تفحص الزامی است نه جرایم دیگر.

در صورت وجود ۴ جرمی که در ماده هست ؛

اگر جرم جزو جرایم حدی نبود اگر دادگاه بعد از تحقیق به نتیجه رسید که شخص مجرم است برایش مجازات در نظر می گیرد اما اگر ثابت نشود شخص مجرم است تکلیف چیست؟ برائت

۱.اگر جرم حدی بود و جزو ۴ مورد ماده ۱۲۱ بود دادگاه میره تحقیق میکنه اگه به نتیجه برسه مجازات میشود اگر اثبات نشد برائت در نظر گرفته خواهد شد.

۲.اگر جرم حدی باشد ولی جزو ماده ۱۲۱ نیست دادگاه بدون تحقیق و تحصیل دلیل باید حکم برائت بدهد.