در ماده 29 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392، بازداشت بدل از جزای نقدی این چنین تعریف شده است: « هرگاه بازداشت بدل از جزای نقدی توأم با مجازات حبس باشد بازداشت بدل از جزای نقدی از تاریخ اتمام حبس شروع می‌شود که از حداکثر مدت حبس مقرر در قانون برای آن جرم بیشتر نیست و در هر حال مدت بازداشت بدل از جزای نقدی نباید از سه سال تجاوز کند.»

جزای نقدی، به‌عنوان یکی از مجازات‌های تعیین گردیده در حکم محکومیت فرد مجرم، در قوانین مجازات و کیفری کشور ایران لحاظ شده است. که در این مقاله تلاش می‌شود، درباره‌ی جزای نقدی، تاریخچه، و نحوه اعمال و شیوه‌ی اجرای آن توسط مجری قانون، توضیح داده شود.

فرض کنید شما قاضی هستید و شخصیتی بنام شخصی را محکوم کردید به پرداخت جزای نقدی۱۰ میلیون تومان. حالا فرض کنید توان پرداخت این مقدار را جریمه دولتی نداره ؟

بازداشت جایگزین  جزای نقدیه می شود. گاها پیش میاد جرم ارتکابی هم مجازات جزای نقدی داره هم حبس مثل کلاهبرداری (۱تا۷سال)

اینجا تکلیف قاضی چیست؟

دو حالت رو باید در نظر گرفت:

حالت اول اینه که:
اگه گفتن ۳سال حبس یا بالای ۳سال حبس داری مثلا گفتن ۵سال حبس، اینجا طبق ماده چون میخواد بدل بشه همون ۳سال بدل رو لحاظ می کنند.

حالت دوم اینه که:
اگه گفتن کمتر از ۳سال حبس داری مثلا گفتن ۲سال حبس هست، بازداشت بدل از جزای نقدی هم ممکنه؟پس تا ۲سال حبس منظور می شود.

در خصوص ماده ۶۰قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز گفته شده که حداکثر بازداشت بدل از جزای نقدی در خصوص چنین جرائمی ۱۵سال است/در قانون اصلاحی موادمخدر تبصره ۲ ماده ۳۱ هم تا ۱۰ سالدر نظر گرفته شده است.

فردی که محکوم به بازداشت بدل از جزای نقدی می شود نمی تواند از آزادی مشروط استفاده کند.

استثناهای موجود در این قانون ۰ماده 29قانون مجازات):

مطابق ماده 29 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در صورت استنکاف محکومٌ‌علیه از پرداخت جزای نقدی، مدت‎زمان بازداشت بدل از جزای نقدی در خصوص وی حداکثر سه سال خواهد بود

این ماده، دو استثنا از این قاعده را پیش‌بینی کرده است:

استثنای اول: در مورد محکومیت‌های مربوط به قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز است که مدت‌زمان حبس بدل از جزای نقدی مربوط به آن حداکثر پانزده سال خواهد بود.

قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، مصوب 1386 از جمله قوانینی است که مجازات‌های سنگین‌تری نسبت به سایر قوانین کیفری پیش‌بینی کرده است. به همین دلیل در مورد محکومیت‌های مربوط به این قانون، مدت‌زمان بازداشت بدل از جزای نقدی نیز بیشتر از سایر موارد هستند.

استثنای دوم: درصورتی‌که محکومٌ‌علیه دارای سابقه جزای نقدی بیش از ده میلیون ریال یا شلاق تعزیری در پرونده‌اش باشد، بازداشت بدل از جزای نقدی برای او اعمال نخواهد شد.

این استثنا باتوجه‌به این که محکومٌ‌علیه قبلاً نیز مرتکب جرم شده و از پرداخت جزای نقدی خودداری کرده است، اعمال می‌شود. به این ترتیب قانون‌گذار سعی می‌کند تا با اعمال قدرت مبنی لر پرداخت جزای نقدی از تکرار جرم توسط این افراد جلوگیری کند.